W systemie KSyKSy pojawił się niepozorny element dotyczący bezpieczeństwa, za który mam przyjemność odpowiadać. Już trzeci sezon organizuję szkolenia z zakresu szeroko pojętego skituringu w KW Kraków. Pojmujemy go szeroko, bo powiedzmy sobie szczerze – zajęcia z nawigacji, technik linowych czy choćby pierwszej pomocy są z jazdą na nartach związane raczej luźno. Skąd wobec tego takie tematy w obszarze skiturowym? Ano stąd, że w naszym (z punktu widzenia klubowo-wysokogórskiego) pojmowaniu skituringu, niezależnie od tego czy idziecie w góry zjechać ładną linię, tłuc setki metrów przewyższenia na wyrypie czy podchodzicie pod ścianę, do świadomej działalności „wypada” posiadać pewien zestaw umiejętności.

Dlaczego wypada a nie trzeba? Nie oszukujmy się: bez umiejętności udzielenia pierwszej pomocy czy założenia stanowiska z czekana, da się wszystko zjechać. Bez wydolności czy techniki jazdy po prostu pewne cele będą dla nas fizycznie nieosiągalne, bez powyższych – istnieje tylko pewne ryzyko, że w sytuacji awaryjnej nie poradzimy sobie… Możemy te umiejętności nazwać fundamentem kultury górskiej, postrzeganej znacznie głębiej niż sam zwyczaj witania się na szlaku i zabierania ze sobą śmieci. Kultura ta opiera się na odpowiedzialności za siebie, swoje decyzje, ale i partnerów – tych „od liny”, ale i przygodnych, spotkanych w górach.

Kultura górska

Jednym z podstawowych celów działania klubu wysokogórskiej jest promowanie tak pojmowanej kultury górskiej – nie tylko przez organizowanie szkoleń, ale i pomoc w samokształceniu. Chociaż zawodowo zajmuję się szkoleniem w tym zakresie, zawsze kładę ogromny nacisk na samodzielne ćwiczenie i naukę. Sam dochodziłem do tego, co teraz umiem, w dużym stopniu ucząc się na własnych błędach. Nie jest to najprostsza ani najszybsza ścieżka, niesie też ze sobą spore ryzyko – ale dla wielu będzie naturalnym wyborem. System KSyKSy bardzo mi się podoba między innymi z tego względu, że skupia się na wskazaniu ścieżki rozwoju, przenosząc ciężar z organizatora na uczestnika. Oznacza to, że sami musicie zadbać o to aby zebrać wszystkie elementy układanki!

W obszarze bezpieczeństwa wyróżniłem pięć bloków wiedzy. Jak łatwo zwrócić uwagę, nie są to umiejętności wybitnie specyficzne dla skituringu. Nie wszystko będzie też każdemu potrzebne – jeżeli poruszacie się w terenie stosunkowo łatwym, omijacie lodowce, nauka technik linowych okaże się zbędna.

Ratownictwo lawinowe i pierwsza pomoc

Są jak apteczka w plecaku – robimy wszystko, aby nie było potrzeby jej użycia, ale jeżeli już dojdzie do wypadku, jej brak może okazać się tragiczny w skutkach. Formy nauki są różne: szkolenia z zakresu pierwszej pomocy organizowane są w firmach, na różnych wydarzeniach czy specjalistycznych kursach realizowanych np. w górach. Ratownictwo lawinowe jest pod tym względem mniej skomplikowane, dla początkujących optymalne będą pełne kursy lawinowe lub zajęcia obejmujące samo ratownictwo. „Lawinówkę” można również dosyć łatwo ćwiczyć z grupą znajomych. Ze swojej strony chciałbym przede wszystkim zachęcić do regularnych i częstych powtórek w obu tematach – w sytuacji stresowej potrzebne nam jest posiadanie umiejętności naprawdę solidnie utrwalonych!

Profilaktyka lawinowa

Obszar postrzegany często jako „czarna magia” – przynajmniej na poziomie praktycznym. Jest dobrze, jeżeli potrafimy czytać ze zrozumieniem (i stosować!) komunikat lawinowy. Z rozmów z kursantami i znajomymi narciarzami odnoszę wrażenie, że największy problem w obszarze profilaktyki sprawia zastosowanie jej reguł w terenie: identyfikacja niebezpiecznych stoków, sygnałów alarmowych oraz podejmowanie decyzji. Tutaj niestety nauka na własnych błędach kosztuje bardzo dużo. Dobrze jest uczyć się pod okiem osób doświadczonych, traktując każde wyjście na tury jako okazję do świadomej analizy i weryfikacji spostrzeżeń. Wycieczki szkoleniowe nastawione na naukę profilaktyki cieszą się rokrocznie niesłabnącym powodzeniem.

Nawigacja

Udane tury często sprowadzają się do tego, by znaleźć się w odpowiednim miejscu o odpowiednim czasie. Pracę nawigacyjną rozpoczynamy już w domu, przygotowując założenia do wyjścia, dopasowując trasę do naszych możliwości. Bardziej egzotyczne cele wymagają umiejętności na wyższym poziomie – począwszy od kalibracji map do GPS, na obsłudze kompasu kończąc. Konsekwencje znalezienia się w złym miejscu, w powiązaniu z zagrożeniem lawinowym, mogą okazać się tragiczne w skutkach. Nawigacja dla skiturowców posiada swoją specyfikę, ale jej podstawy są uniwersalne – stąd też często organizujemy szkolenia i treningi nawigacyjne poza sezonem zimowym.

Raki i czekan

Umiejętność posługiwania się rakami i czekanem to trochę jak umiejętności chodzenia – z czasem staje się naturalna, jednak patrząc na swoją 1,5-roczną córkę zdaję sobie sprawę, że początki bywają trudne. Niestety w górach łatwo przy okazji nabić sobie solidnego guza, dość przypomnieć pierwszą połowę zimy w sezonie 2019/2020 i kolejne doniesienia o wypadkach spowodowanych upadkiem na zbetonowanym śniegu. Zwykle tego sprzętu używamy gdy robi się stromo, a wtedy konsekwencje potknięcia mogą być tragiczne. Ilość wypadków śmiertelnych spowodowanych nieprawidłowym użyciem raków i czekana jest zdecydowanie większa niż lawinowych. Postraszyłem? Może to i dobrze – bo wygląda na to, że lekceważymy ten obszar. Skupmy się na poprawnej technice, przypomnijmy sobie hamowanie czekanem w różnych pozycjach, to już sporo! Zjazdy z czekanem, przepinki w stromym terenie to z kolei wyższa szkoła jazdy, uczę tego na kursach dla zaawansowanych, jak np. kurs skiturowy II stopnia.

Techniki linowe

Pojawiają się, gdy działamy w stromym terenie lub wchodzimy na lodowiec. O wykorzystaniu liny na lodowcu chyba nie ma potrzeby rozpisywać się, warto zwrócić uwagę, że chociaż w Tatrach nie jesteśmy w stanie zdobyć pełnym kompetencji do poruszania się po górach lodowcowych, to same procedury ratownictwa szczelinowego możemy w dużym stopniu przećwiczyć, do czego zachęcam. Natomiast użycie liny w skialpinizmie stanowi dla wielu osób zagadkę – na co to komu? Jako najlepsze przykłady podaję inspekcję nieznanego żlebu pod kątem zagrożenia lawinowego czy asekurację mniej sprawnych technicznie uczestników tury na trudnych odcinkach. W działalności skiturowej stosujemy minimalistyczny sprzęt i adekwatne techniki. Nie da się ukryć, że jest to obszar raczej niszowy, który może zainteresować nielicznych i bardzo zaawansowanych narciarzy, często z doświadczeniem wspinaczkowym. Tych, którym go brakuje, możemy zaprosić na krótkie szkolenia z wykorzystania technik linowych.

Zamiast podsumowania

Chciałbym zostawić Was z czymś więcej niż linki do kursów. Proponuję jeszcze przed sezonem przeprowadzić własny rachunek sumienia i odpowiedzieć sobie na pytanie: na ile czuję się kompetentny w każdym z tych obszarów? Co mogę w nadchodzącym sezonie zrobić aby nadrobić braki? Jestem pewien, że każdy będzie w stanie znaleźć środki odpowiednie do jego możliwości i potrzeb. Pozostaje tylko wygospodarować część czasu na podnoszenie swoich kompetencji. Wiem, że nie jest to łatwe, ale satysfakcja z poczucia tego, że jesteśmy dobrze przygotowani do realizowanych celów, naprawdę wiele wynagrodzi!

Artykuł Skitury z głową pochodzi z serwisu SNW.

Pierwszy śnieg w Tatrach już spadł. TOPR ogłosił dzisiaj I stopień zagrożenia lawinowego.

Postanowiliśmy zebrać cztery artykuły naszych kolegów z sekcji, którzy temat detektorów oraz sprzętu lawinowego monitorują na bieżąco.

Tytuł jest nieco przekorny, gdyż w zasadzie 90% certyfikowanych elementów wyposażenia lawinowego dostępnych w sprzedaży oczywiście nadaje się do używania, ja natomiast chciałbym podać prosty przepis na pewny sprzęt tym z Was, którzy nie chcą się doktoryzować przed zakupem.

Jaki detektor lawinowy kupić? Im nowszy technologicznie detektor tym większa szansa na szybsze odnalezienie osoby zasypanej z takim detektorem. Jakiś czas temu zapytałem Jana Krzysztofa (Naczelnika Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego) o opinię na temat 2 antenowych oraz starych detektorów lawinowych.

Dobra sonda – jak to ładnie opisuje prasłowiańskie przysłowie – nie musi być duża, ważne żeby była długa i gruba. Można do tego dodać : aluminiowa. Za dobry standard można przyjąć średnicę ok. 12 mm (zwracajcie uwagę także na sztywność modeli) i długość 240 cm.

Łopata, zdecydowanie aluminiowa i z atestem, jak się okazuje nie do końca musi poddawać się zasadzie „im większa, tym lepsza”. Przykładowo eksperymenty Manuela Geinsweinadowodzą, że optymalnym rozmiarem szufli jest coś zbliżone do 577 cm2 i wymiarów ok. 21,5 x 27 cm (pierwszy wymiar to szerokość). Inaczej mówiąc – są to raczej średniej wielkości łopaty.

Dodatkowo polecamy nasz artykuł z poprzedniego sezonu pod tym samym tytułem: Czekając na pierwszy śnieg.

Artykuł Czekając na pierwszy śnieg: ABC lawinowe pochodzi z serwisu SNW.

Kilka tygodni temu, w gronie klubowych narciarzy zastanawialiśmy się nad tym, co chcemy pokazać na 17. Krakowskim Festiwalu Górskim. Pomysłów było dużo, podobnie jak zróżnicowana jest nasza perspektywa spojrzenia na skialpinizm. Wbrew pozorom, jako instruktor byłem zdecydowanie przeciwny tematom szkoleniowym. W końcu KFG to wydarzenie wyjątkowe i warto to wykorzystać, dzieląc się czymś wyjątkowym. Przypomniałem sobie rozmowy z Karolem Życzkowskim, Grzegorzem Kabałą, czy Markiem Głogoczowskim, które prowadziliśmy zwykle w okolicach Memoriału Jana Strzeleckiego – to jest to. Nowoczesna historia narciarstwa wysokogórskiego, pozornie bliska, bo spoglądająca na nas choćby z przewodnika Karola i Józka Wali, ale jakże mało znana!

Zaruski, Zdyb, Oppenheim, Zieliński, wreszcie Czech (Bronek, nie Jacek!) i na Mischkem urywa się „biały ślad”, tak dobrze opisany do czasów II Wojny Światowej. Później mamy wpisy w przewodniku „Narciarstwo Wysokogórskie w Polskich Tatrach Wysokich” dotyczące pierwszych zjazdów opisywanymi liniami – tutaj też wyraźnie widoczna jest luka aż do czasów nam współczesnych, czyli przełomu lat 80′ i 90′. Wtedy też ma miejsce pokonanie takich linii jak Honoratka (1988 r.), Kościelec Żlebem Zaruskiego (1989 r.) czy Zachód Grońskiego (1994 r.), pojawiają się nazwiska Piotra Malinowskiego, Piotra Konopki, Edwarda Lichoty, Jarosława Krzempka etc.

Zwracam uwagę, że historia narciarstwa wysokogórskiego – czy nawet narciarstwa w ogóle – zatoczyła krąg. Pod koniec XIX wieku narty trafiły w Tatry z pobudek utylitarnych, by w kolejnych dekadach stać się sportem masowym. Póki nie powstały pierwsze wyciągi, narciarstwo miało jednak jeden dominujący nurt, z którym my się dziś utożsamiamy: earn your turns! Sprzęt archaiczny, ale umożliwiający podejście z wolną piętą i na fokach. Co było potem? Kolejka na Kasprowy Wierch, uwięzienie pięty w wiązaniach alpejskich, nóg w plastikowych butach…

Idea narciarstwa wysokogórskiego w Tatrach jednak nie zginęła, jakby się mogło wydawać. Świadczy o tym chociażby bogata historia Tatrzańskich Rajdów Narciarskich PTTK, na których pierwotnie używane były narty drewniane, takie jak przed wojną, lecz z biegiem lat powszechne stało się noszenie nart zjazdowych i butów na zmianę. Frekwencja na rajdach sięgała nawet powyżej 300 osób! Wiązania „turowe”, czyli alpejskie z możliwością uwolnienia pięty, pojawiają się sporadycznie, przywożone zza żelaznej kurtyny (jak na zdjęciu poniżej – na nartach Zbigniewa Rubinowskiego), dopiero na początku lat 90′ zaczynają wchodzić na tatrzańskie salony.

Na ten moment przełomu trafiam w rozmowie z Grzegorzem Kabałą, którą prowadziłem na 17. KFG. Historia, wyłaniająca się z opowieści ilustrowanych zdjęciami z epoki, jest siłą rzeczy subiektywna. Bynajmniej nie umniejsza to jej wartości, wszakże narrator działał w grupie osób stanowiących elitę polskiej sceny skialpinistycznej, sam również dokonując pierwszych zjazdów i powtórzeń na wysokim poziomie. Nie czas tu i miejsce, aby próbować odtworzyć prelekcję, pozostawiam więc czytelników z kilkoma wybranymi fotografiami oraz – mam nadzieję – z apetytem na pogłębienie tego jakże ciekawego tematu.

Zdjęcia: arch. Grzegorz Kabała

Artykuł Zanim dynafity weszły na salony pochodzi z serwisu SNW.

Nareszcie powiało chłodem, sypnęło pierwszym śniegiem. Idę o zakład, że wielu z Was zaczyna już czuć podekscytowanie zbliżającym się sezonem narciarskim. Myślimy o zakupie nowego sprzętu, przeglądamy nowinki dotyczące górskich ciuchów, rezerwujemy kwatery w alpejskich ośrodkach, by niebawem wyskoczyć na kilka dni „wjeździć” się w deski.
Wspólnie z Michałem Semowem, instruktorem narciarstwa wysokogórskiego PZA chcemy namówić Was jednakże do czegoś innego … by usiąść w wygodnym fotelu i postudiować o bezpieczeństwie w górach.

Zachęcamy do przeczytania tego wpisu nie tylko tych narciarzy, którzy zamierzają w zbliżającym się sezonie pierwszy raz stanąć na fokach, ale także tych trochę bardziej doświadczonych, a nawet starych wyjadaczy. Wiedza nieużywana w sezonie letnim może blaknąć, zatem warto przypomnieć sobie podstawowe zasady bezpiecznego i sprawnego poruszania się po górach.

Książki

Lawiny są dla większości z nas pierwszym skojarzeniem, gdy mowa o bezpieczeństwie zimą w górach. Na polskim rynku wydawniczym jest wiele pozycji książkowych na ten temat, ale my chcielibyśmy polecić Wam dwie:

„Kochaj śnieg – unikaj lawin”, autorstwa Marcina Kacperka, wydana przez TPN i Freerajdy.pl

„Lawiny. Poradnik dla turystów i narciarzy”, autorstwa Holgera Feista i Tobiasa Kurzedera, wydana przez TPN

Możecie mieć pewne problemy ze zdobyciem nowych egzemplarzy w sklepach, ale warto się wysilić i poszukać ich na rynku wtórnym. Dadzą Wam one profesjonalną wiedzę na temat prewencji lawinowej. Dowiecie się, w szczególności jak powstają lawiny, jak oceniać ryzyko i jak podejmować decyzje by je minimalizować.
Autorzy obu pozycji są uznanymi autorytetami w dziedzinie lawinoznawstwa.

Net

Zachęcamy Was, by już teraz w oczekiwaniu na szkolenia praktyczne – zgłębiać wiedzę o bezpieczeństwie w górach na własną rękę, czytając też fachową literaturę zagraniczną. Świadomość zagrożeń i teoretyczne przygotowanie się do ćwiczenia w terenie jak oceniać ryzyko, może mieć kluczowe znaczenie w momencie, gdy już staniecie u stóp podejścia lub na szczycie zjazdu. Wiedza ta jest w zasięgu kilku kliknięć – dość wspomnieć np. o instytucjach badawczych w Szwajcarii, czy w Kanadzie, które przodują na świecie w lawinoznawstwie, praktycznej prewencji i chętnie dzielą się z ludźmi gór swoim dorobkiem. Wszak chodzi o ludzkie życie i zdrowie.

W polskiej sieci polecamy nieoceniony TOPR, który nie tylko ratuje, ale też uczy jak unikać problemów w górach. Warto wstąpić na stronę TOPR i z uwagą oglądnąć filmowe epizody w ramach Akademii Górskiej TOPR.

My lubimy seriale, a Wy? Tego, który chcemy Wam polecić nie znajdziecie jednak na netflixie, a w zakładce #poradylawinowe, w ramach akcji kursylawinowe.pl, organizowanej od 2008 roku przez Polskie Stowarzyszenia Freeskiingu i PZU, pod merytoryczną opieką Jana Krzysztofa, naczelnika TOPR. Ostatni odcinek ma nr s04e02, zatem jeśli jeszcze tam nie byliście to macie trochę wiedzy do nadrobienia.

Dla tych z Was, którzy nie uczestniczyli jeszcze w szkoleniach lawinowych powyższe materiały będą świetnym prologiem do kursów, czy treningów w terenie. Pamiętajmy jednak, że żadna książka ani film nie zastąpi szkolenia w górach z profesjonalnym instruktorem. Osobom, które już są po kursie, materiały te mogą natomiast pomóc w utrwaleniu bądź odświeżeniu wiedzy.    

ABC

Na koniec chcemy spróbować obalić pewne stereotypy, które można czasem dostrzec w mediach społecznościowych: „Jest dwójka lawinowa, mamy wszyscy lawinowe ABC, więc … idziemy”. Uważajmy jednak, bo takie podejście może być złudne. Łopata, sonda i detektor są zawsze obowiązkowe, ale przydadzą nam się tylko do walki ze skutkami lawiny, gdy trzeba będzie odszukać i wydobyć spod niej towarzyszy.
Albo: „Jest powder, mam plecak lawinowy. Idę.” Kolejna złuda. Plecak radykalnie podnosi prawdopodobieństwo pozostania na powierzchni po porwaniu przez lawinę, ale paradoksalnie może sztucznie zaniżać naszą ocenę ryzyka i pchać nas w miejsca, gdzie bez plecaka byśmy nigdy nie poszli.

Dlatego też podstawowym A B C jest wiedza o przyczynach lawin, interpretowanie czynników pogodowych jeszcze na ekranie komputera oraz nabywanie i ciągłe doskonalenie umiejętności skutecznego rozpoznawania zagrożeń w terenie, oceniania poziomu ryzyka oraz podejmowania decyzji za pomocą odpowiednich metod.
Zatem zachęcamy do studiowania powyższych źródeł wiedzy, a potem do praktycznego szkolenia w terenie. Tylko w ten sposób będziemy bezpiecznie i z pełną satysfakcją poruszać się zimą w górach.

W następnym wpisie …

… podzielimy się z Wami kilkoma poradami dotyczącymi dobrych źródeł danych pogodowych potrzebnych do podjęcia decyzji jeszcze przed ekranem komputera – jechać w góry czy zostać w domu?

Tych wszystkich z Was, którzy dopiero zaczną przygodę z narciarstwem wysokogórskim zapraszamy w dniu 26 listopada 2019 roku, do siedziby KW Kraków, na wykład Michała Semowa o lawinach.

Zapisy startują 11 listopada o godz. 21 tutaj. Liczba miejsc ograniczona.

Artykuł Czekając na pierwszy śnieg pochodzi z serwisu SNW.

Chcesz zacząć przygodę ze skiturami, decydujesz się na kurs – świetnie! To najlepszy sposób aby szybko, bezpiecznie i bezboleśnie stawiać pierwsze kroki na fokach. A może zaczynasz na własną rękę? Jeżeli nie masz jeszcze sprzętu narciarskiego i właśnie zastanawiasz się co z tym fantem począć, ten tekst jest właśnie dla Ciebie.

Nie będę pisał o tym, który model wybrać – chciałbym natomiast opowiedzieć o zasadach doboru sprzętu, kładąc nacisk na najczęstsze błędy które popełniają początkujący. Zapraszam do lektury.

Więcej na blogu wertykalnie.wordpress.com

Artykuł Pierwszy zestaw skiturowy pochodzi z serwisu SNW.